{"product_id":"2-zl-65-rocznica-powstania-w-getcie-warszawskim-2008","title":"2 zł, 65. rocznica Powstania w Getcie Warszawskim, 2008","description":"\u003cp\u003eProducent: NBP - monety Nordic Gold\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eID: 783\u003c\/p\u003e\n\n              \u003cp\u003eMoneta obiegowa 2 zł - 65. rocznica Powstania w Getcie Warszawskim, 2008\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eNominał: 2 zł\u003cbr\u003e\nMetal: stop CuAl5Zn5Sn1\u003cbr\u003e\nStempel: zwykły\u003cbr\u003e\nŚrednica: 27,00 mm\u003cbr\u003e\nWaga: 8,15 g\u003cbr\u003e\nWielkość emisji: 1.750.000 szt.\u003cbr\u003e\nData emisji monet w NBP: 14.04.2008 r.\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eMoneta obiegowa Nordic Gold, na rewersie której na tle muru z cegieł umieszczono wizerunek dziewczyny i gwiazdę Dawida z drutu kolczastego. Projektantem monety jest: Urszula Walerzak (rewers) oraz  Ewa Tyc-Karpińska (awers).\u003c\/p\u003e\n\n\n\u003cp\u003e\"My nie chcemy ratować życia. Żaden z nas żywy z tego nie wyjdzie. My chcemy ratować ludzką godność.\"\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003e- Arie Wilner (ps. Jurek) żołnierz ŻOBu.\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003ePowstanie w getcie warszawskim - zbrojne wystąpienie żydowskich formacji militarnych, jakie miało miejsce na terenie warszawskiego getta pod koniec jego likwidacji przez Niemców. Wybuchło w wigilię żydowskiego święta Paschy 19 kwietnia 1943 roku, ostatnie walki ustały do połowy maja.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\u003cp\u003eNie miało celów militarnych: wobec braku jakichkolwiek szans na powodzenie, było desperackim aktem wyboru godnej śmierci z bronią w ręku oraz odwetu i kary na prześladowcach, przez garstkę kilkuset bojowników ŻZW pod wodzą Dawida Moryca Apfelbauma, Pawła Frenkla i Leona Rodala oraz ŻOB dowodzonego przez Mordechaja Anielewicza i Marka Edelmana. Było to pierwsze miejskie wystąpienie powstańcze w okupowanej przez Niemców Europie. Bojownicy ŻOB i żołnierze ŻZW używali podczas walki flagi polskiej i żydowskiej.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\u003cp\u003ePowstanie wybuchło na wezwanie Żydowskiego Komitetu Narodowego w momencie, gdy w wyludnionym już getcie znajdowało się tylko 50-60[1] tysięcy ludzi (wobec niemal pół miliona w szczytowym okresie jego zaludnienia). Miało miejsce podczas zarządzonej przez Heinricha Himmlera akcji ostatecznej likwidacji getta, polegającej na systematycznym przeszukiwaniu dzielnicy i wyłapywaniu resztek kryjącej się ludności.\u003c\/p\u003e \n\n\u003cp\u003eGdy na teren getta weszły niemieckie oddziały wojskowe i policyjne pod komendą gen. SS Jürgena Stroopa oraz wspierające je formacje łotewskie i ukraińskie, powstańcy otworzyli do nich ogień. Żydów było mało, ale ustawiali się w szyki, które sami wymyślili.\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003ePodczas powstania całe getto zostało spalone, a po jego zakończeniu wysadzona została Wielka Synagoga na ulicy Tłomackie. Od zburzenia ocalał jedynie kościół św. Augustyna na Nowolipkach, gdyż Niemcy utworzyli sobie w nim magazyn.\u003c\/p\u003e\u003cbr\u003e\n \n\n\u003cp\u003eSiły i straty powstańców\u003cbr\u003e\nSiły powstańcze osiągnęły liczbę ok. 1 000[1] słabo uzbrojnonych bojowników (ok. 150-600 z ŻOB i 400 z ŻZW). W kwestii liczebności oddziałów powstańczych występują znaczne rozbieżności, gdyż niektóre źródła podają nawet liczbę 1500 powstańców.\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eŻydowscy powstańcy uzyskali pomoc głównie od AK, a także w mniejszym stopniu od SOB, PLAN, oraz GL - zarówno przed, jak i w trakcie walk.\u003c\/p\u003e \n\n\u003cp\u003eWsparcie to dotyczyło technologii wytwarzania broni i budowy schronów, powstańcy uzyskali broń palną, benzynę i inne chemikalia do tego potrzebne, a także wsparci zostali przez niewielkie grupy żołnierzy podziemia chętnych do walki w getcie. Często wykorzystywano broń zdobytą na Niemcach, jednak wskutek braku amunicji, zwiększenie ilości pistoletów maszynowych nie poprawiało sytuacji powstańców.\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003ePotajemnie utworzone w 1942 r. przez mieszkańców getta schrony i umocnienia, okazały się wyjątkowo przydatne w działaniach powstańczych. Najlepiej rozbudowane powstały w rejonie ul. Miłej, Nowolipiu, Lesznie, Nalewkach, Świętojerskiej i Franciszkańskiej.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\u003cp\u003eW starciach zginęło ok. 7000[1] Żydów, ponad 6 000 spłonęło żywcem[1], ok. 50 000[1] zostało wywiezionych do obozu zagłady w Treblince. W trakcie tłumienia powstania hitlerowcy dopuszczali się wielu okrucieństw i zbrodni na mieszkańcach getta, oraz przeprowadzali liczne masowe egzekucje. Niemcy używali gazów bojowych[1] do zabijania powstańców broniących się w bunkrach.\u003c\/p\u003e \n\n\u003cp\u003eDowódca oddziałów niemieckich, gen. SS Jürgen Stroop wydał osobiście rozkaz zwalczania bojowników ŻOB ogniem[2] - żołnierzom niemieckim wydano beczki z benzyną nakazując podpalanie wszystkich schronów, bunkrów i kryjówek.[2] W swoim raporcie z likwidacji powstania w getcie warszawskim Jürgen Stroop podał, że zgładzono lub ujęto 56 065 Żydów. Raport nie dotyczył jednak osób, które zginęły pod gruzami palonego i burzonego getta. Szacuje się, że liczba ta powinna więc wynosić około 62-63 tysiące osób.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\u003cp\u003eSiły i straty niemieckie\u003cbr\u003e\nSiły niemieckie liczyły łącznie ok. 3 000[1] (2054 żołnierzy i 36 oficerów, 821 grenadierów pancernych Waffen SS, oraz 367 tzw. granatowych policjantów - przeznaczonych do utworzenia kordonu wokół murów getta). Siły niemieckie wspierane były przez artylerię i broń pancerną. Ponadto użyto: baterii lekkiej artylerii Wehrmachtu oddziałów SS Ordnungspolizei (Orpo) (bataliony 22 i 23), SS Sicherheitsdienst (SD), saperów Wehrmachtu, batalionu ukraińskiego tzw. Trawniki-Männer, łotewski i litewskie policyjne oddziały pomocnicze (Askaris).\u003c\/p\u003e \n\n\u003cp\u003eNiemcy dysponowali uzbrojonymi pojazdami pancernymi, bronią chemiczną, miotaczami ognia, czołgami i artylerią. Zabezpieczenie techniczne stanowiła m.in. warszawska straż pożarna.\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eStraty strony niemieckiej podane przez dowodzącego Jürgena Stroopa wyniosły 16 zabitych i 85 rannych (sam Stroop przyznał po wojnie, że raporty były fałszowane). Inne źródła podają liczby znacznie większe - nawet do 1300 zabitych i rannych, co jednak wydaje się być wielokrotnie zawyżoną wielkością strat strony niemieckiej. Najbliższe prawdy wydają się być łączne straty (zabitych i rannych) strony niemieckiej na poziomie 300 ludzi. Hitlerowcy stracili także 1 czołg i 2 samochody pancerne.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\u003cp\u003ePomoc polskiego podziemia dla powstańców Getta\u003cbr\u003e\nBojownicy ŻOB-u otrzymali od Armii Krajowej broń: ok. 50 pistoletów, rkm, pm, amunicję, ok. 600 granatów, 30 kg środków wybuchowych (plastyku, ze zrzutów powietrznych), 120 kg środków wybuchowych własnej produkcji, 400 detonatorów do bomb i granatów, 30 kg potasu do produkcji \"koktajlu Mołotowa\" oraz wielkie ilości saletry potasowej do produkcji prochu strzelniczego. Bojownicy żydowscy zostali także poinstruowani w jaki sposób użyć tych materiałów do konstrukcji bomb, granatów ręcznych i butelek zapalających. Przeszkolono ich także w jaki sposób buduje się fortyfikacje przy czym wskazano im także skąd wziąć cement i inne elementy konstrukcyjne do ich budowy.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\u003cp\u003ePierwszą partię broni bojownicy ŻZW otrzymali za pośrednictwem Henryka Iwańskiego jeszcze w 1941 r. Bojownicy ŻZW otrzymali także za pośrednictwem Korpusu Bezpieczeństwa od czerwca 1942 r. do początku powstania kwietniowego 1943 r. 3 ciężkie karabiny maszynowe, 100 pistoletów, 7 karabinów, 15 automatów i około 750 granatów. Już po rozpoczęciu powstania w getcie dostarczono także 4 karabiny maszynowe RKM, lekki karabin maszynowy LKM, 11 automatów FM, 50 pistoletów i 300 granatów.\u003c\/p\u003e \n\n\u003cp\u003eW pierwszej połowie 1942 roku uzbrojenie przekazały również inne grupy Armii Krajowej.\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eW czasie powstania obrońcy getta od pierwszych dni wspierani byli z zewnątrz przez polskie oddziały podziemia zbrojnego AK oraz w mniejszym zakresie przez Gwardię Ludową. Polacy przeprowadzili kilkanaście akcji zbrojnych wokół getta przeciwko oddziałom niemieckim. Już w pierwszym dniu powstania w getcie dnia 19 kwietnia 1943 roku trzy jednostki AK pod dowództwem kpt. Józefa Pszennego podjęły próbę wysadzenia muru getta za pomocą min na ulicy Bonifraterskiej. Zostali jednak wykryci przez Niemców i w wyniku walki jaka się wywiązała dwóch z nich zginęło na miejscu: Eugeniusz Morawski i Józef Wilk. Zginęło także kilku Niemców, lecz próba wysadzenia muru nie powiodła się.\u003c\/p\u003e \n\n\u003cp\u003eW walkach wewnątrz getta walczył również Henryk Iwański pseud. \"Bystry\". Z rozkazem włączenia się do walk wydanym przez dowództwo Armii Krajowej przedostał się do getta tunelem wraz z 18 osobowym oddziałem. Oddział przybył do walczących z uzupełnieniem broni oraz amunicji, a także zastąpił wyczerpanych powstańców na pozycjach między ruinami placu Muranowskiego, a ulicą Nalewki.\u003c\/p\u003e \n\n\u003cp\u003eW pierwszych dniach powstania nad placem powiewały dwie flagi - żydowska i polska. W trakcie walki 27 kwietnia na pl. Muranowskim żołnierze AK spalili czołg niemiecki, rozbili kompanię Łotyszy oraz zatrzymali Niemców przed domem na Muranowskiej 7. W walkach w getcie zginął brat Iwańskiego oraz jego dwaj synowie, a sam \"Bystry\" w wyniku odniesionych ran został wyniesiony tunelem przez swoich żołnierzy. Tunelem tym ewakuowano także 34 uzbrojonych bojowników ŻOB. Wśród nich było także dowództwo Żydowskiej Organizacji Bojowej: H. Berliński, M. Edelman, M. Rojzenfeld i A. Szwarcfus.\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eUdział polskiego podziemia zbrojnego w walkach w getcie oraz poza nim potwierdza stu stronicowy raport generała SS i policji, Jürgena Stroopa, który był dowódcą niemieckich wojsk walczących w getcie. Pisał w nim, że żołnierze niemieccy byli: nieustannie pod ostrzałem ognia spoza getta, to znaczy ze strony aryjskiej. Akcję Iwańskiego opisuje następująco: Główna grupa, wraz z kilkoma polskimi bandytami, wycofała się na tak zwany Plac Muranowski już w pierwszym lub drugim dniu walk. Wspierało ich kilku innych polskich bandytów.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\u003cp\u003eKalendarium \u003cbr\u003e\n19 kwietnia - wybuch powstania w Gettcie. Trzy jednostki AK pod dowództwem kpt. Józefa Pszennego podejmują próbę wysadzenia muru getta.\u003c\/p\u003e\n\n\n\u003cp\u003e23 kwietnia - rozlepiono na murach poza gettem odezwę do mieszkańców Warszawy:\u003c\/p\u003e\n\n    \u003cp\u003eToczy się walka o Waszą i naszą wolność. O Wasz i nasz - ludzki, społeczny i narodowy - honor i godność. Pomścimy zbrodnie Oświęcimia, Treblinek, Bełżca, Majdanka. Niech żyje braterstwo broni i krwi walczącej Polski !\u003c\/p\u003e\n\n\n\u003cp\u003e27 kwietnia - na rozkaz AK - Henryk Iwański przedostaje się tunelem do getta dostarczając broń i żywność dla bojowników ŻZW, wspólna walka ŻZW i AK z Niemcami na pl. Muranowskim.\u003c\/p\u003e\n\n\n\u003cp\u003e5 maja - gen. Władysław Sikorski w audycji radiowej apelował do Polaków o pomoc bojownikom getta.\u003c\/p\u003e\n\n\n\u003cp\u003e9 maja - zniszczenie bunkra sztabu ŻOB na ul. Miłej 18 w Warszawie, w którym zginął przywódca powstania Mordechaj Anielewicz wraz z innymi dowódcami.\u003cbr\u003e\n13 maja - w Londynie w imię protestu przeciwko obojętności świata na te wydarzenia popełnił samobójstwo przez samospalenie Szmul Zygielbojm.\u003c\/p\u003e\n\n\n\u003cp\u003e16 maja - Jürgen Stroop nakazał wysadzenie Wielkiej Synagogi na ul. Tłomackie. Z tą datą wiąże się upadek powstania. Wtedy też napisał w raporcie: Była żydowska dzielnica mieszkaniowa przestała istnieć !\u003c\/p\u003e\u003cbr\u003e\n \n\n\u003cp\u003eOpinie\u003cbr\u003e\n* Powstanie w getcie uważane jest przez naród żydowski za jedno z najważniejszych wydarzeń w jego historii.\u003cbr\u003e\n    \u003cbr\u003e\n* My nie chcemy ratować życia. Żaden z nas żywy z tego nie wyjdzie. My chcemy ratować ludzką godność - Arie Wilner (ps. Jurek) żołnierz ŻOBu.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\u003cp\u003eBibliografia\u003cbr\u003e\nDwie najsłynniejsze książki opisujące powstanie w getcie warszawskim to:\u003c\/p\u003e\n\n    \u003cp\u003e* \"Zdążyć przed Panem Bogiem\" wywiad z Markiem Edelmanem autorstwa Hanny Krall.\u003cbr\u003e\n    * \"Rozmowy z katem\" - Kazimierza Moczarskiego - opis życia i kariery Jürgena Stroopa.\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eInne książki na temat powstania w getcie warszawskim:\u003c\/p\u003e\n\n    \u003cp\u003e* \"Sprawozdanie Juergena Stroopa\" redagowany przez Stanisława Piotrowskiego (1948) - pierwsze polskie tłumaczenie niemieckich dokumentów\u003cbr\u003e\n    * \"Na oczach świata\" - Marii Kann – dokument na temat powstania\u003cbr\u003e\n    * \"Das Lied ist geschrieben mit Blut und nicht mit Blei\". Mordechaj Anielewicz und der Aufstand im Warschauer Ghetto. Autorstwa Sabine Gebhardt-Herzberg (tylko w języku niemieckim). 2003. ISBN 3-00-01364-6. Wydawnictwo: Sabine Gebhardt-Herzberg (s.gebhardt-herzberg@gmx.net).\u003cbr\u003e\n    * \"Nadmiar pamięci. Wspomnienia lat 1939-1946\" autorstwa Icchaka Cukiermana. Wydawnictwo: PWN, styczeń 2000, ISBN 83-01-13032-6\u003cbr\u003e\n    * \"Pamiętniki z Getta Warszawskiego\", autorstwa Michała Grynberga. Wydawnictwo PWN 1993.\u003cbr\u003e\n    * \"He who saves one life\" autorstwa Kazimierza Iranka-Osmeckiego, Crown Publishers, Nowy Jork, 1971.\u003cbr\u003e\n    * \"W walce o wolność i honor narodu\", Adam Kwaterko, Kalendarz Żydowski 5749.\u003cbr\u003e\n    * \"Ludzie z zamkniętej dzielnicy\" Ruta Sakowska, PWN Warszawa 1993.\u003cbr\u003e\n    * \"Żydzi Warszawy 1939-1943\", Władysław Bartoszewski, Marek Edelman, Lublin 1993.\u003cbr\u003e\n    * Marek Edelman \"Getto walczy\". W: R. Assuntino, W. Goldkorn \"Strażnik. Marek Edelman opowiada\". Kraków 1999.\u003cbr\u003e\n    * R. Sakowska \"Ludzie z dzielnicy zamkniętej. Eksterminacja a kultura\". W: \"Studia z dziejów Żydów w Polsce. T. II\". Warszawa 1985.\u003cbr\u003e\n    * \"Wojna żydowsko-niemiecka. Polska prasa konspiracyjna 1943-1944 o powstaniu w getcie Warszawy\". Wybór i opracowanie P. Szapiro, Londyn 1992.\u003cbr\u003e\n    * Tomasz J. Kaźmierski \"Lecz wyście podnieśli kamień\". \"Zwoje. Periodyk Kulturalny\" nr 4 (8), maj 1998.\u003cbr\u003e\n    * Stefan Ernest \"O wojnie wielkich Niemiec z Żydami Warszawy 1939-1943\" Czytelnik , Kwiecień 2003.\u003cbr\u003e\nPrzypisy:\u003c\/p\u003e\n\n   \u003cp\u003e1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Nowa Encyklopedia Powszechna PWN. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2004, s. 755 (tom6). ISBN 83-0114-179-4.\u003cbr\u003e\n   2. ↑ 2,0 2,1 Pawlak Władysław: Urodzeni w Warszawie. Wydawnictwo Iskry, Warszawa, 1986, s. 122.\u003cbr\u003e\nźródło: NBP \/ Mennica Polska S.A. \/ wikipedia\u003c\/p\u003e","brand":"Monety Online","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":56831548686662,"sku":null,"price":180.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1009\/4205\/3702\/files\/783.jpg?v=1782071575","url":"https:\/\/monetyonline.shop\/products\/2-zl-65-rocznica-powstania-w-getcie-warszawskim-2008","provider":"Monety Online","version":"1.0","type":"link"}