{"product_id":"20-zl-65-rocznica-powstania-w-getcie-warszawskim-2008","title":"20 zł, 65. rocznica Powstania w Getcie Warszawskim, 2008","description":"\u003cp\u003eProducent: NBP - srebrne monety\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eID: 782\u003c\/p\u003e\n\n              \u003cbr\u003e\n\u003cp\u003eKolekcja: Srebrne monety o tematyce historycznej\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eStan zachowania monety:\u003cbr\u003e\nI (menniczy)\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eNominał: 20\u003cbr\u003e\nzł\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eSrebro: Ag\u003cbr\u003e\n925\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eStempel:\u003cbr\u003e\nlustrzany\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eŚrednica:\u003cbr\u003e\n38,61 mm\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eWaga: 28,28 g\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eWielkość emisji:\u003cbr\u003e\n145.000 szt.\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eData emisji monet:\u003cbr\u003e\n15.04.2008 r. \u003c\/p\u003e\n\n\n\n\n\u003cp\u003eNiezwykłe piękno - symboliczne\u003cbr\u003e\ndrzewo z ulistnionymi gałązkami wystającymi ponad ceglany mur,\u003cbr\u003e\nktórego motyw pojawia się na awersie i rewersie srebrnej\u003cbr\u003e\nmonety kolekcjonerskiej projektu Urszuli Walerzak.\u003c\/p\u003e \n\n\n\n\n\n\u003cp\u003eTa wybita z  dużą precyzją wymowna w swej symbolice moneta\u003cbr\u003e\nupamiętnia pierwsze miejskie wystąpienie zbrojne w okupowanej przez\u003cbr\u003e\nIII Rzeszę Europie. Oddanie hołdu i wspomnienie\u003cbr\u003e\nbohaterskiej walki o ludzką godność.\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003e\"My\u003cbr\u003e\nnie chcemy ratować życia.\u003c\/p\u003e \n\n\u003cp\u003eŻaden z nas żywy z tego nie wyjdzie.\u003c\/p\u003e \n\n\u003cp\u003eMy\u003cbr\u003e\nchcemy ratować ludzką godność.\"\u003c\/p\u003e \n\n\u003cp\u003e-\u003cbr\u003e\nArie Wilner (ps. Jurek) żołnierz ŻOBu.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\n\u003cp\u003ePoland 2008 20 Zloty 65th\u003cbr\u003e\nAnniversary of Warsaw Ghetto Uprising Silver Proof\u003c\/p\u003e \n\n\n\u003cp\u003eThe largest single revolt by Jews in Europe during the\u003cbr\u003e\nHolocaust in World War II, the 1943 Warsaw Ghetto Uprising saw Polish\u003cbr\u003e\nJews rise in a courageous, but inevitably futile insurgency against\u003cbr\u003e\ntheir Nazi overlords.\u003cbr\u003e\nOpposing Germany’s efforts to incarcerate the remaining\u003cbr\u003e\npopulation of Warsaw’s Jewish ghetto in the Treblinka\u003cbr\u003e\nconcentration camp, the key part of the revolt took place from 19 April\u003cbr\u003e\nto 16 May 1943. Poorly armed, and with few supplies, the rebels were\u003cbr\u003e\nmercilessly crushed by the Germans.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\u003cp\u003eReverse: In the center, a tree and the Star of David\u003cbr\u003e\nagainst a brick wall. Beyong the wall, the tree is budding. At the\u003cbr\u003e\nbottom, \"65. ROCZNICA POWSTANIA W GETCIE WARSZAWSKIM\" (65th Anniversary\u003cbr\u003e\nof the Warsaw Ghetto Uprising).\u003c\/p\u003e\n\n\n\u003cp\u003eObverse:\u003cbr\u003e\nAlong the rim, \"RZECZPOSPOLITA POLSKA\" for Republic of Poland, and the\u003cbr\u003e\nyear of issue. In the center, loose bricks and flames next to an image\u003cbr\u003e\nof the eagle, the state emblem of the Republic of Poland. Under the\u003cbr\u003e\nEagle’s left foot, the Mint mark. At the bottom, the face\u003cbr\u003e\nvalue.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\u003cp\u003ePowstanie w\u003cbr\u003e\ngetcie warszawskim - to zbrojne wystąpienie żydowskich\u003cbr\u003e\nformacji militarnych, jakie miało miejsce na terenie warszawskiego\u003cbr\u003e\ngetta pod koniec jego likwidacji przez Niemców. Wybuchło w\u003cbr\u003e\nwigilię żydowskiego święta Paschy 19 kwietnia 1943 roku, ostatnie walki\u003cbr\u003e\nustały do połowy maja.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\n\n\u003cp\u003eNie miało celów militarnych: wobec braku jakichkolwiek szans\u003cbr\u003e\nna powodzenie, było desperackim aktem wyboru godnej śmierci z bronią w\u003cbr\u003e\nręku oraz odwetu i kary na prześladowcach, przez garstkę kilkuset\u003cbr\u003e\nbojowników ŻZW pod wodzą Dawida Moryca Apfelbauma, Pawła\u003cbr\u003e\nFrenkla i Leona Rodala oraz ŻOB dowodzonego przez Mordechaja\u003cbr\u003e\nAnielewicza i Marka Edelmana. Było to pierwsze miejskie wystąpienie\u003cbr\u003e\npowstańcze w okupowanej przez Niemców Europie. Bojownicy ŻOB\u003cbr\u003e\ni żołnierze ŻZW używali podczas walki flagi polskiej i żydowskiej.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\n\u003cp\u003ePowstanie wybuchło na wezwanie Żydowskiego Komitetu Narodowego w\u003cbr\u003e\nmomencie, gdy w wyludnionym już getcie znajdowało się tylko 50-60[1]\u003cbr\u003e\ntysięcy ludzi (wobec niemal pół miliona w szczytowym okresie\u003cbr\u003e\njego zaludnienia). Miało miejsce podczas zarządzonej przez Heinricha\u003cbr\u003e\nHimmlera akcji ostatecznej likwidacji getta, polegającej na\u003cbr\u003e\nsystematycznym przeszukiwaniu dzielnicy i wyłapywaniu resztek kryjącej\u003cbr\u003e\nsię ludności.\u003c\/p\u003e \n\n\n\n\u003cp\u003eGdy na teren getta weszły niemieckie oddziały wojskowe i policyjne pod\u003cbr\u003e\nkomendą gen. SS Jürgena Stroopa oraz wspierające je formacje\u003cbr\u003e\nłotewskie i ukraińskie, powstańcy otworzyli do nich ogień.\u003cbr\u003e\nŻydów było mało, ale ustawiali się w szyki, które\u003cbr\u003e\nsami wymyślili.\u003cbr\u003e\nPodczas powstania całe getto zostało spalone, a po jego zakończeniu\u003cbr\u003e\nwysadzona została Wielka Synagoga na ulicy Tłomackie. Od zburzenia\u003cbr\u003e\nocalał jedynie kościół św. Augustyna na Nowolipkach, gdyż\u003cbr\u003e\nNiemcy utworzyli sobie w nim magazyn.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\n\n\n\u003cp\u003eFotografia z Raportu\u003cbr\u003e\nStroopa. Oryginalny\u003cbr\u003e\nniemiecki podpis:\u003c\/p\u003e \n\n\u003cp\u003e\"Ci bandyci stawiali zbrojny opór\"\u003c\/p\u003e\n\n\n\u003cp\u003eSiły i straty\u003cbr\u003e\npowstańców\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eSiły powstańcze osiągnęły liczbę ok. 1 000[1] słabo uzbrojnonych\u003cbr\u003e\nbojowników (ok. 150-600 z ŻOB i 400 z ŻZW). W kwestii\u003cbr\u003e\nliczebności oddziałów powstańczych występują znaczne\u003cbr\u003e\nrozbieżności, gdyż niektóre źródła podają nawet\u003cbr\u003e\nliczbę 1500 powstańców.\u003cbr\u003e\nŻydowscy powstańcy uzyskali pomoc głównie od AK, a także w\u003cbr\u003e\nmniejszym stopniu od SOB, PLAN, oraz GL - zarówno przed, jak\u003cbr\u003e\ni w trakcie walk.\u003c\/p\u003e \n\n\n\n\u003cp\u003eWsparcie to dotyczyło technologii wytwarzania broni i budowy\u003cbr\u003e\nschronów, powstańcy uzyskali broń palną, benzynę i inne\u003cbr\u003e\nchemikalia do tego potrzebne, a także wsparci zostali przez niewielkie\u003cbr\u003e\ngrupy żołnierzy podziemia chętnych do walki w getcie. Często\u003cbr\u003e\nwykorzystywano broń zdobytą na Niemcach, jednak wskutek braku amunicji,\u003cbr\u003e\nzwiększenie ilości pistoletów maszynowych nie poprawiało\u003cbr\u003e\nsytuacji powstańców.\u003cbr\u003e\nPotajemnie utworzone w 1942 r. przez mieszkańców getta\u003cbr\u003e\nschrony i umocnienia, okazały się wyjątkowo przydatne w działaniach\u003cbr\u003e\npowstańczych. Najlepiej rozbudowane powstały w rejonie ul. Miłej,\u003cbr\u003e\nNowolipiu, Lesznie, Nalewkach, Świętojerskiej i Franciszkańskiej.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\n\u003cp\u003eW starciach zginęło ok. 7000[1] Żydów, ponad 6 000 spłonęło\u003cbr\u003e\nżywcem[1], ok. 50 000[1] zostało wywiezionych do obozu zagłady w\u003cbr\u003e\nTreblince. W trakcie tłumienia powstania hitlerowcy dopuszczali się\u003cbr\u003e\nwielu okrucieństw i zbrodni na mieszkańcach getta, oraz przeprowadzali\u003cbr\u003e\nliczne masowe egzekucje. Niemcy używali gazów bojowych[1] do\u003cbr\u003e\nzabijania powstańców broniących się w bunkrach.\u003c\/p\u003e \n\n\n\n\u003cp\u003eDowódca oddziałów niemieckich, gen. SS\u003cbr\u003e\nJürgen Stroop wydał osobiście rozkaz zwalczania\u003cbr\u003e\nbojowników ŻOB ogniem[2] - żołnierzom niemieckim wydano\u003cbr\u003e\nbeczki z benzyną nakazując podpalanie wszystkich schronów,\u003cbr\u003e\nbunkrów i kryjówek.[2] W swoim raporcie z\u003cbr\u003e\nlikwidacji powstania w getcie warszawskim Jürgen Stroop podał,\u003cbr\u003e\nże zgładzono lub ujęto 56 065 Żydów. Raport nie dotyczył\u003cbr\u003e\njednak osób, które zginęły pod gruzami palonego i\u003cbr\u003e\nburzonego getta. Szacuje się, że liczba ta powinna więc wynosić około\u003cbr\u003e\n62-63 tysiące osób.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\n\u003cp\u003eSiły i straty niemieckie\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eSiły niemieckie liczyły łącznie ok. 3 000[1] (2054 żołnierzy i 36\u003cbr\u003e\noficerów, 821 grenadierów pancernych Waffen SS,\u003cbr\u003e\noraz 367 tzw. granatowych policjantów - przeznaczonych do\u003cbr\u003e\nutworzenia kordonu wokół murów getta). Siły\u003cbr\u003e\nniemieckie wspierane były przez artylerię i broń pancerną. Ponadto\u003cbr\u003e\nużyto: baterii lekkiej artylerii Wehrmachtu oddziałów SS\u003cbr\u003e\nOrdnungspolizei (Orpo) (bataliony 22 i 23), SS Sicherheitsdienst (SD),\u003cbr\u003e\nsaperów Wehrmachtu, batalionu ukraińskiego tzw.\u003cbr\u003e\nTrawniki-Männer, łotewski i litewskie policyjne oddziały\u003cbr\u003e\npomocnicze (Askaris).\u003c\/p\u003e \n\n\n\n\u003cp\u003eNiemcy dysponowali uzbrojonymi pojazdami pancernymi, bronią chemiczną,\u003cbr\u003e\nmiotaczami ognia, czołgami i artylerią. Zabezpieczenie techniczne\u003cbr\u003e\nstanowiła m.in. warszawska straż pożarna.\u003cbr\u003e\nStraty strony niemieckiej podane przez dowodzącego Jürgena\u003cbr\u003e\nStroopa wyniosły 16 zabitych i 85 rannych (sam Stroop przyznał po\u003cbr\u003e\nwojnie, że raporty były fałszowane). Inne źródła podają\u003cbr\u003e\nliczby znacznie większe - nawet do 1300 zabitych i rannych, co jednak\u003cbr\u003e\nwydaje się być wielokrotnie zawyżoną wielkością strat strony\u003cbr\u003e\nniemieckiej. Najbliższe prawdy wydają się być łączne straty (zabitych i\u003cbr\u003e\nrannych) strony niemieckiej na poziomie 300 ludzi. Hitlerowcy stracili\u003cbr\u003e\ntakże 1 czołg i 2 samochody pancerne.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\n\n\n\u003cp\u003eFotografia z Raportu\u003cbr\u003e\nStroopa. Oryginalny niemiecki podpis:\u003c\/p\u003e \n\n\u003cp\u003e\"Bandyci zgładzeni w\u003cbr\u003e\nwalce\"\u003c\/p\u003e\n\n\n\u003cp\u003ePomoc polskiego podziemia\u003cbr\u003e\ndla powstańców Getta\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eBojownicy ŻOB-u otrzymali od Armii Krajowej broń: ok. 50\u003cbr\u003e\npistoletów, rkm, pm, amunicję, ok. 600 granatów,\u003cbr\u003e\n30 kg środków wybuchowych (plastyku, ze zrzutów\u003cbr\u003e\npowietrznych), 120 kg środków wybuchowych własnej produkcji,\u003cbr\u003e\n400 detonatorów do bomb i granatów, 30 kg potasu\u003cbr\u003e\ndo produkcji \"koktajlu Mołotowa\" oraz wielkie ilości saletry potasowej\u003cbr\u003e\ndo produkcji prochu strzelniczego. Bojownicy żydowscy zostali także\u003cbr\u003e\npoinstruowani w jaki sposób użyć tych materiałów\u003cbr\u003e\ndo konstrukcji bomb, granatów ręcznych i butelek\u003cbr\u003e\nzapalających. Przeszkolono ich także w jaki sposób buduje\u003cbr\u003e\nsię fortyfikacje przy czym wskazano im także skąd wziąć cement i inne\u003cbr\u003e\nelementy konstrukcyjne do ich budowy.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\n\u003cp\u003ePierwszą partię broni bojownicy ŻZW otrzymali za pośrednictwem Henryka\u003cbr\u003e\nIwańskiego jeszcze w 1941 r. Bojownicy ŻZW otrzymali także za\u003cbr\u003e\npośrednictwem Korpusu Bezpieczeństwa od czerwca 1942 r. do początku\u003cbr\u003e\npowstania kwietniowego 1943 r. 3 ciężkie karabiny maszynowe, 100\u003cbr\u003e\npistoletów, 7 karabinów, 15 automatów\u003cbr\u003e\ni około 750 granatów. Już po rozpoczęciu powstania w getcie\u003cbr\u003e\ndostarczono także 4 karabiny maszynowe RKM, lekki karabin maszynowy\u003cbr\u003e\nLKM, 11 automatów FM, 50 pistoletów i 300\u003cbr\u003e\ngranatów.\u003c\/p\u003e \n\n\n\n\u003cp\u003eW pierwszej połowie 1942 roku uzbrojenie przekazały również\u003cbr\u003e\ninne grupy Armii Krajowej.\u003cbr\u003e\nW czasie powstania obrońcy getta od pierwszych dni wspierani byli z\u003cbr\u003e\nzewnątrz przez polskie oddziały podziemia zbrojnego AK oraz w mniejszym\u003cbr\u003e\nzakresie przez Gwardię Ludową. Polacy przeprowadzili kilkanaście akcji\u003cbr\u003e\nzbrojnych wokół getta przeciwko oddziałom niemieckim. Już w\u003cbr\u003e\npierwszym dniu powstania w getcie dnia 19 kwietnia 1943 roku trzy\u003cbr\u003e\njednostki AK pod dowództwem kpt. Józefa Pszennego\u003cbr\u003e\npodjęły próbę wysadzenia muru getta za pomocą min na ulicy\u003cbr\u003e\nBonifraterskiej. Zostali jednak wykryci przez Niemców i w\u003cbr\u003e\nwyniku walki jaka się wywiązała dwóch z nich zginęło na\u003cbr\u003e\nmiejscu: Eugeniusz Morawski i Józef Wilk. Zginęło także\u003cbr\u003e\nkilku Niemców, lecz próba wysadzenia muru nie\u003cbr\u003e\npowiodła się.\u003c\/p\u003e \n\n\n\n\u003cp\u003eW walkach wewnątrz getta walczył również Henryk Iwański\u003cbr\u003e\npseud. \"Bystry\". Z rozkazem włączenia się do walk wydanym przez\u003cbr\u003e\ndowództwo Armii Krajowej przedostał się do getta tunelem\u003cbr\u003e\nwraz z 18 osobowym oddziałem. Oddział przybył do walczących z\u003cbr\u003e\nuzupełnieniem broni oraz amunicji, a także zastąpił wyczerpanych\u003cbr\u003e\npowstańców na pozycjach między ruinami placu Muranowskiego,\u003cbr\u003e\na ulicą Nalewki.\u003c\/p\u003e \n\n\n\n\u003cp\u003eW pierwszych dniach powstania nad placem powiewały dwie flagi -\u003cbr\u003e\nżydowska i polska. W trakcie walki 27 kwietnia na pl. Muranowskim\u003cbr\u003e\nżołnierze AK spalili czołg niemiecki, rozbili kompanię Łotyszy oraz\u003cbr\u003e\nzatrzymali Niemców przed domem na Muranowskiej 7. W walkach\u003cbr\u003e\nw getcie zginął brat Iwańskiego oraz jego dwaj synowie, a sam \"Bystry\"\u003cbr\u003e\nw wyniku odniesionych ran został wyniesiony tunelem przez swoich\u003cbr\u003e\nżołnierzy. Tunelem tym ewakuowano także 34 uzbrojonych\u003cbr\u003e\nbojowników ŻOB. Wśród nich było także\u003cbr\u003e\ndowództwo Żydowskiej Organizacji Bojowej: H. Berliński, M.\u003cbr\u003e\nEdelman, M. Rojzenfeld i A. Szwarcfus.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\u003cp\u003eUdział polskiego podziemia zbrojnego w walkach w getcie oraz poza nim\u003cbr\u003e\npotwierdza stu stronicowy raport generała SS i policji,\u003cbr\u003e\nJürgena Stroopa, który był dowódcą\u003cbr\u003e\nniemieckich wojsk walczących w getcie. Pisał w nim, że żołnierze\u003cbr\u003e\nniemieccy byli: nieustannie pod ostrzałem ognia spoza getta, to znaczy\u003cbr\u003e\nze strony aryjskiej. Akcję Iwańskiego opisuje następująco:\u003cbr\u003e\nGłówna grupa, wraz z kilkoma polskimi bandytami, wycofała\u003cbr\u003e\nsię na tak zwany Plac Muranowski już w pierwszym lub drugim dniu walk.\u003cbr\u003e\nWspierało ich kilku innych polskich bandytów.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\n\u003cp\u003eKalendarium\u003c\/p\u003e \n\n\u003cp\u003e19 kwietnia - wybuch powstania w Gettcie. Trzy jednostki AK pod\u003cbr\u003e\ndowództwem kpt. Józefa Pszennego podejmują\u003cbr\u003e\npróbę wysadzenia muru getta.\u003c\/p\u003e\n\n\n\u003cp\u003e23 kwietnia - rozlepiono na murach poza Getto Warszawskie odezwę do\u003cbr\u003e\nmieszkańców Warszawy:\u003cbr\u003e\nToczy się walka o Waszą i naszą wolność. O Wasz i nasz - ludzki,\u003cbr\u003e\nspołeczny i narodowy - honor i godność. Pomścimy zbrodnie Oświęcimia,\u003cbr\u003e\nTreblinek, Bełżca, Majdanka. Niech żyje braterstwo broni i krwi\u003cbr\u003e\nwalczącej Polski !\u003c\/p\u003e\n\n\n\u003cp\u003e27 kwietnia - na rozkaz AK - Henryk Iwański przedostaje się tunelem do\u003cbr\u003e\ngetta dostarczając broń i żywność dla bojowników ŻZW,\u003cbr\u003e\nwspólna walka ŻZW i AK z Niemcami na pl. Muranowskim.\u003c\/p\u003e\n\n\n\u003cp\u003e5 maja - gen. Władysław Sikorski w audycji radiowej apelował do\u003cbr\u003e\nPolaków o pomoc bojownikom getta.\u003c\/p\u003e\n\n\n\u003cp\u003e9 maja - zniszczenie bunkra sztabu ŻOB na ul. Miłej 18 w Warszawie, w\u003cbr\u003e\nktórym zginął przywódca powstania Mordechaj\u003cbr\u003e\nAnielewicz wraz z innymi dowódcami.\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003e13 maja - w Londynie w imię protestu przeciwko obojętności świata na te\u003cbr\u003e\nwydarzenia popełnił samobójstwo przez samospalenie Szmul\u003cbr\u003e\nZygielbojm.\u003c\/p\u003e\n\n\n\u003cp\u003e16 maja - Jürgen Stroop nakazał wysadzenie Wielkiej Synagogi\u003cbr\u003e\nna ul. Tłomackie. Z tą datą wiąże się upadek powstania. Wtedy też\u003cbr\u003e\nnapisał w raporcie: Była żydowska dzielnica mieszkaniowa przestała\u003cbr\u003e\nistnieć !\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\n\u003cp\u003eOpinie\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003e* Powstanie w getcie uważane jest przez naród żydowski za\u003cbr\u003e\njedno z najważniejszych wydarzeń w jego historii.\u003c\/p\u003e\n\n\n\u003cp\u003e* My nie chcemy ratować życia. Żaden z nas żywy z tego nie wyjdzie. My\u003cbr\u003e\nchcemy ratować ludzką godność - Arie Wilner (ps. Jurek) żołnierz ŻOBu.\u003c\/p\u003e\n\n\n\n\n\u003cp\u003eBibliografia\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eDwie najsłynniejsze książki opisujące powstanie w getcie warszawskim\u003cbr\u003e\nto:\u003cbr\u003e\n* \"Zdążyć przed Panem Bogiem\" wywiad z Markiem Edelmanem autorstwa\u003cbr\u003e\nHanny Krall.\u003cbr\u003e\n* \"Rozmowy z katem\" - Kazimierza Moczarskiego - opis życia i kariery\u003cbr\u003e\nJürgena Stroopa.\u003cbr\u003e\nInne książki na temat powstania w getcie warszawskim:\u003cbr\u003e\n* \"Sprawozdanie Juergena Stroopa\" redagowany przez Stanisława\u003cbr\u003e\nPiotrowskiego (1948) - pierwsze polskie tłumaczenie niemieckich\u003cbr\u003e\ndokumentów\u003cbr\u003e\n* \"Na oczach świata\" - Marii Kann – dokument na temat\u003cbr\u003e\npowstania\u003cbr\u003e\n* \"Das Lied ist geschrieben mit Blut und nicht mit Blei\". Mordechaj\u003cbr\u003e\nAnielewicz und der Aufstand im Warschauer Ghetto. Autorstwa Sabine\u003cbr\u003e\nGebhardt-Herzberg (tylko w języku niemieckim). 2003. ISBN 3-00-01364-6.\u003cbr\u003e\nWydawnictwo: Sabine Gebhardt-Herzberg (s.gebhardt-herzberg@gmx.net).\u003cbr\u003e\n* \"Nadmiar pamięci. Wspomnienia lat 1939-1946\" autorstwa Icchaka\u003cbr\u003e\nCukiermana. Wydawnictwo: PWN, styczeń 2000, ISBN 83-01-13032-6\u003cbr\u003e\n* \"Pamiętniki z Getta Warszawskiego\", autorstwa Michała Grynberga.\u003cbr\u003e\nWydawnictwo PWN 1993.\u003cbr\u003e\n* \"He who saves one life\" autorstwa Kazimierza Iranka-Osmeckiego, Crown\u003cbr\u003e\nPublishers, Nowy Jork, 1971.\u003cbr\u003e\n* \"W walce o wolność i honor narodu\", Adam Kwaterko, Kalendarz Żydowski\u003cbr\u003e\n5749.\u003cbr\u003e\n* \"Ludzie z zamkniętej dzielnicy\" Ruta Sakowska, PWN Warszawa 1993.\u003cbr\u003e\n* \"Żydzi Warszawy 1939-1943\", Władysław Bartoszewski, Marek Edelman,\u003cbr\u003e\nLublin 1993.\u003cbr\u003e\n* Marek Edelman \"Getto walczy\". W: R. Assuntino, W. Goldkorn \"Strażnik.\u003cbr\u003e\nMarek Edelman opowiada\". Kraków 1999.\u003cbr\u003e\n* R. Sakowska \"Ludzie z dzielnicy zamkniętej. Eksterminacja a kultura\".\u003cbr\u003e\nW: \"Studia z dziejów Żydów w Polsce. T. II\".\u003cbr\u003e\nWarszawa 1985.\u003cbr\u003e\n* \"Wojna żydowsko-niemiecka. Polska prasa konspiracyjna 1943-1944 o\u003cbr\u003e\npowstaniu w getcie Warszawy\". Wybór i opracowanie P.\u003cbr\u003e\nSzapiro, Londyn 1992.\u003cbr\u003e\n* Tomasz J. Kaźmierski \"Lecz wyście podnieśli kamień\". \"Zwoje. Periodyk\u003cbr\u003e\nKulturalny\" nr 4 (8), maj 1998.\u003cbr\u003e\n* Stefan Ernest \"O wojnie wielkich Niemiec z Żydami Warszawy 1939-1943\"\u003cbr\u003e\nCzytelnik , Kwiecień 2003.\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003ePrzypisy:\u003cbr\u003e\n1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Nowa Encyklopedia Powszechna\u003cbr\u003e\nPWN. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2004, s. 755 (tom6). ISBN\u003cbr\u003e\n83-0114-179-4.\u003cbr\u003e\n2. ↑ 2,0 2,1 Pawlak Władysław: Urodzeni w Warszawie.\u003cbr\u003e\nWydawnictwo Iskry, Warszawa, 1986, s. 122.\u003c\/p\u003e\n\n\u003cp\u003eźródło: NBP \/\u003cbr\u003e\nMennica Polska S.A. \/ Wikipedia\u003c\/p\u003e","brand":"Monety Online","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":56831560417606,"sku":null,"price":189.0,"currency_code":"PLN","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/1009\/4205\/3702\/files\/782.jpg?v=1782071764","url":"https:\/\/monetyonline.shop\/products\/20-zl-65-rocznica-powstania-w-getcie-warszawskim-2008","provider":"Monety Online","version":"1.0","type":"link"}